Własna studnia w gospodarstwie rolnym to często podstawa funkcjonowania produkcji – od pojenia zwierząt, przez opryski, po nawadnianie upraw. Jednak przepisy dotyczące poboru wód podziemnych są coraz częściej kontrolowane. Nieznajomość limitów może kosztować od kilku tysięcy złotych, a w skrajnych przypadkach nawet 1 000 000 zł.

Ile wody można pobierać ze studni bez pozwolenia?

Zgodnie z przepisami w ramach tzw. zwykłego korzystania z wód właściciel gruntu może pobierać wodę podziemną na własne potrzeby bez pozwolenia wodnoprawnego, o ile nie przekracza 5 m³ na dobę. Limit ten dotyczy całej nieruchomości, niezależnie od liczby studni.

Jeżeli dobowe zużycie przekroczy 5 m³, mamy do czynienia ze szczególnym korzystaniem z wód. W takiej sytuacji konieczne jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego wydawanego przez Wody Polskie oraz wnoszenie opłat za usługi wodne.

W praktyce przy większym areale nawadnianym deszczownią lub systemem kroplowym przekroczenie limitu 5 m³ na dobę jest bardzo łatwe.

Opłaty za legalny pobór wody

Po uzyskaniu pozwolenia rolnik ponosi:

• opłatę stałą (uzależnioną od maksymalnej wydajności określonej w decyzji),
• opłatę zmienną (naliczaną za każdy faktycznie pobrany m³ wody).

W wielu przypadkach wymagany jest również montaż urządzenia pomiarowego (wodomierza), aby możliwe było prawidłowe rozliczenie poboru.

Kary za przekroczenie limitów i brak pozwolenia

Problemy zaczynają się wtedy, gdy woda jest pobierana:

• bez wymaganego pozwolenia,
• w ilości większej niż określona w decyzji,
• bez wymaganego urządzenia pomiarowego.

W takich sytuacjach organ może naliczyć opłatę podwyższoną, czyli wielokrotność standardowej stawki za każdy metr sześcienny pobranej wody. W praktyce oznacza to:

• kilka tysięcy złotych przy niewielkim przekroczeniu,
• kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych przy większym, sezonowym poborze bez decyzji,
• jeszcze wyższe kwoty przy wieloletnim nielegalnym korzystaniu z wód.

Przykładowo, przy nielegalnym poborze rzędu kilku–kilkunastu tysięcy m³ w sezonie nawadniania łączna kara może sięgnąć kilkudziesięciu tysięcy złotych, oprócz obowiązku zapłaty zaległych opłat.

Kiedy grozi nawet 1 000 000 zł kary?

Najwyższe sankcje przewidziane są w przypadku poważnych naruszeń przepisów Prawa wodnego. Administracyjna kara pieniężna może wynieść nawet do 1 mln zł, gdy:

• dochodzi do dużego, nielegalnego poboru wody na skalę przemysłową,
• eksploatowane są studnie o znacznej wydajności bez jakiejkolwiek decyzji,
• naruszenie ma charakter długotrwały i uporczywy,
• ignorowane są wcześniejsze decyzje nakazujące wstrzymanie poboru,
• działalność powoduje istotne szkody w środowisku.

Kara tej wysokości nie dotyczy typowej małej studni przy domu czy niewielkiego gospodarstwa, które nieznacznie przekroczyło limit. Dotyczy przede wszystkim dużych podmiotów lub sytuacji, w których naruszenie ma poważny charakter i trwa przez długi czas.

Wysokość kary zależy m.in. od:

• ilości nielegalnie pobranej wody,
• czasu trwania naruszenia,
• wpływu na stan wód podziemnych,
• stopnia zawinienia.

Co ważne, kara administracyjna może być nałożona niezależnie od obowiązku uregulowania zaległych opłat za wodę.

Kontrola studni w gospodarstwie – czego się spodziewać?

Kontrola może obejmować:

• sprawdzenie legalności wykonania studni,
• weryfikację posiadanych decyzji wodnoprawnych,
• analizę ilości pobieranej wody,
• sprawdzenie, czy zamontowano wymagane urządzenie pomiarowe.

Organ może również oszacować pobór na podstawie wydajności pompy, jeżeli brak jest wiarygodnych danych pomiarowych.

Jak zabezpieczyć gospodarstwo przed karami?

Aby uniknąć wysokich sankcji:

• oszacuj rzeczywiste dobowe zużycie wody,
• sprawdź, czy nie przekraczasz 5 m³ na dobę,
• przy większym poborze złóż wniosek o pozwolenie wodnoprawne,
• zamontuj wodomierz i prowadź ewidencję zużycia,
• reaguj na pisma i decyzje organu.

W dobie rosnącej liczby kontroli i większego nacisku na ochronę zasobów wodnych studnia w gospodarstwie to nie tylko wygoda, ale również obowiązki prawne. Koszt legalizacji i opłat jest zwykle nieporównywalnie niższy niż ryzyko kary, która w skrajnych przypadkach może sięgnąć nawet 1 miliona złotych.